نمىشود ، گاهى غالب و گاهى مغلوب است و به تعبير روايت در اين نبرد به زمين مىخورد . اگر مؤمن در مقام مجاهده با نفس ، در مقابل انحرافات نفس بايستد و اجازهء كوچك ترين موفقيتى براى نفس در رسيدن به هواها ندهد ؛ در اين صورت در مبارزه اى كه ميان او و نفس او برقرار شده ، پيروز است ؛ اما اگر مؤمن در اين مبارزه شكست خورد ، به دليل اين‌كه سرمايهء اصلى ؛ به نام ايمان و تقوا ؛ در او وجود دارد ، خداوند تبارك و تعالى به او كمك كرده و نمىگذارد در مقابل نفس ، همواره زمين خورده بماند ، بلكه او را بلند كرده و متوجه توبه مىكند . « 1 » البته چون اين توبه و خوف از خداوند ، به دنبال يك تجربهء ناراحت‌كننده‌اى بوده كه براى او ايجاد شده است ، چه بسا وى بيش از كسانى كه گرفتار آن مراحل نشده‌اند ، ثابت قدم مىماند و خوف بيشترى از خداوند متعال دارد . اين يكى از الطاف الهى است كه گاهى مؤمن پس از ارتكاب اختيارى معصيت و لغزشى ، متوجه مىشود چه حالاتى و مشكلاتى براى او به وجود آمده است . چه بسا قبل از ارتكاب گناه ، چه لذّت‌هايى را در آن گناه مىديده و چه مرحله‌اى از ارضاى شهوات و غرائز را در آن مىدانسته ، ولى پس از اقدام ، متوجه اشتباه بزرگ خود مىشود ؛ كه پندارهاى باطل او سرابى بيش نبوده است . آرى ، چون او با تجربه به اين حقيقت رسيده است توجهش به پروردگار بيشتر مىشود و راه توبه و بازگشت به سوى خدا را پيش مىگيرد و در نتيجه ، نسبت به عدم ارتكاب گناه اراده‌اى قوى پيدا مىكند .

--> ( 1 ) . قَالَ أَبُوعَبْدِاللَّهِ ( ع ) : إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزّوَجَلَّ بِعَبْدٍ خَيْراً فَأَذْنَبَ ذَنْباً تَبِعَهُ بِنَقِمَهءٍ وَ يُذَكِّرُهُ الِاسْتِغْفَارَ وَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّوجَلَّ بِعَبْدٍ شَرّاً فَأَذْنَبَ ذَنْباً تَبِعَهُ بِنِعْمَهءٍ لِيُنْسِيَهُ الِاسْتِغْفَارَ وَ يَتَمَادَى بِهِ وَ هُو قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ : ( سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ بِالنِّعَمِ عِنْدَ الْمَعَاصِى ) . ( بحارالأنوار ، ج 64 ، باب 12 ، ص 229 ) هرگاه خداوند به بنده نظر خيرى داشته باشد هر گاه آن بنده مرتكب گناهى شد او را گرفتار مصيبتى مىكند و توبه را به ياد او مىآورد و اگر بخواهد بنده‌اى را گرفتار كند هرگاه او مرتكب گناه مىشود خداوند به او نعمت مىدهد و او توبه و استغفار را فراموش مىكند و در آن نعمت غرق مىشود . و اين كلام خداى سبحان است كه در قرآن كريم مىفرمايد : با برخوردارى از نعمت‌ها به هنگام ارتكاب گناه ، آنان را - از جايى كه نمىدانند - به عذاب نزديك مىكنيم .